بررسي وضعيت سامانه نيروي انساني
بررسي وضعيت سامانه نيروي انساني
و عملكرد دادگستريها*
ارزيابي مستمر وضعيت تشكيلات، نيروي انساني و سنجش عملكرد دادگستريها همواره مورد توجه و تاكيد بوده به نحوي كه همواره از عوامل موثر و تعيينكننده مديريت منابع انساني در توزيع عادلانه نيرو و امكانات به شمار ميرود. جمعآوري آمار عملكرد و نيروي انساني دادگستريها از سال 1383 در دستور كار اداره كل پيگيري قرار گرفته است و در طول اين ساليان جمع آمار اخذ شده از استانها با ارقام و اعداد واصله از ساير مراجع نظير كارگزيني قضايي، تشكيلات و برنامهريزي و... مورد مقايسه و بازبيني قرار گرفته است و در جمعآوري و تحليل آمار حاصله، تامين منابع لازم بر اساس نيازها و اولويتها در همه حال، وجهه همت مجموعه اداره كل پيگيري امور استانها و سازمانهاي وابسته قوه قضائيه بوده است. گزارش ذيل، در واقع بررسي دقيق و كامل عوامل تعيينكننده در كميت و كيفيت عملكرد دادگستريهاي كل كشور در سال 1387 در دو بخش 1-تشكيلات و نيروي انساني 2- عملكرد ميباشد كه در بررسي وضعيت هر يك از بخشهاي مذكور عوامل موثر و اساسي به شرح ذيل مورد توجه قرار گرفته است.
1- عوامل مربوط به تشكيلات و نيروي انساني:
1- شعب قضايي مصوب
2- شعب قضايي فعال
3- شاغلين قضايي
4- نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال
2- عوامل مربوط به عملكرد
1- تعداد پروندههاي وارده به قضات هر يك از مراجع قضايي
2- تعداد پرونده وارده به نسبت قضات شاغل در هر يك از مراجع قضايي
3- تعداد پروندههاي وارده به شعب فعال
4- تعداد پروندههاي مختومه نسبت به شاغلين قضايي
5- تعداد پروندههاي مختومه نسبت به شعب فعال
در گزارش حاضر ضمن بررسي آمار موجود و تعيين نقطه ميانگين كشوري براي هر يك از عوامل (به تفكيك محاكم، دادسرا، دادگاههاي كيفري و تجديدنظر استان و دادگاههاي بخش) وضعيت هر استان در مقايسه با كل كشور و ساير استانها دقيقا محاسبه شده است.
بررسي وضعيت تشكيلات و نيروي انساني دادگستريها اعم از (دادگاههاي عمومي و انقلاب، دادسراها، دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان و دادگاههاي عمومي بخش)
بررسي آمار موجود حاكي از اين است كه از مجموع 8113 شعبه قضايي تعداد 5582 شعبه (معادل 69 درصد در سطح كشور) فعال ميباشند كه در مقايسه با ميانگين كشوري 69 درصد، استانهايي كه بيشترين درصد شعب فعال را دارا ميباشند عبارتند از:
استان گلستان با 95 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
استان مركزي با 86 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
استان قزوين با 85 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
در همين رابطه استانهاي داراي كمترين شعب فعال نسبت به مصوب به ترتيب زير ميباشند:
استان تهران با 54 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
استانهای سيستان و بلوچستان و خوزستان با 63 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
استان هرمزگان با 65 درصد شعبه فعال نسبت به شعب مصوب
نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال
تعداد 6880 قاضي در 5582 شعبه قضايي مشغول به فعاليت ميباشند كه نسبت قضات شاغل به شعب فعال در كل كشور معادل 1 ميباشد.
در همين راستا به منظور آشنايي بيشتر با وضعيت استانها در هر عامل 3 استان كه از بالاترين وضعيت و پايينترين وضعيت در مقايسه با ميانگين كشوري برخوردار ميباشند به تفكيك مرجع قضايي به شرح ذيل تعيين ميگردد:
بررسي وضعيت تشكيلات و نيروي انساني دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور (حقوقي، جزايي، انقلاب، خانواده)
تعداد شعب مصوب دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور 3264 شعبه ميباشد كه از اين تعداد 2224 شعبه معادل 68 درصد در سطح كشور فعال ميباشند.
تعداد قضات شاغل در مجموع دادگاههاي عمومي و انقلاب كشور 2574 نفر است؛ يعني معادل 38 درصد [قضات] از كل كشور در حوزههاي قضايي مشغول به خدمت ميباشند.
نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال (دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور)
تعداد 2574 قاضي شاغل در دادگاههاي عمومي و انقلاب كل كشور فعاليت مينمايند كه نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال در دادگاههاي فوق معادل يك ميباشد. در اين رابطه استان ايلام و خراسان جنوبي با نسبت 2 نفر قاضي به ازاي هر شعبه فعال داراي بيشترين نسبت و مابقي استانها با نسبت 1 هم رديف ميباشند.
1- بررسي وضعيت تشكيلات و نيروي انساني دادسراهاي سراسر كشور
بررسي آمار موجود حاكي از اين است كه تعداد قضات شاغل در دادسراهاي كل كشور 2799 نفر معادل 42 درصد از قضات كل كشور ميباشد كه از اين تعداد 1960 نفر در شعب دادياري و 839 نفر در شعب بازپرسي در سراسر كشور مشغول به فعاليت ميباشند.
تعداد شعب مصوب دادسرا: 4034
تعداد شعب فعال دادسرا: 2726
نسبت شعب مصوب به فعال: 68 درصد
نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال (دادسراهاي سراسر كشور)
آمار واصله نشانگر وجود تعداد 2799 نفر قاضي شاغل در دادسراها ميباشد كه معادل 42 درصد در كل كشور ميباشد و ميانگين نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال در دادسراهاي كل كشور عدد يك ميباشد.
بررسي وضعيت تشكيلات و نيروي انساني دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استاني كل كشور
تعداد شعب مصوب: 488 شعبه
تعداد شعب فعال: 346 شعبه
نسبت شعب مصوب به فعال: 71 درصد
تعداد قضات شاغل: 1032
نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال (دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان)
تعداد 1032 قاضي شاغل در دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان در 346 شعبه قضايي فعاليت مينمايند كه نسبت قضات شاغل به شعب فعال در دادگاههاي مذكور در كل كشور معادل 3 ميباشد و از اين نظر استانهاي ايلام، بوشهر و چهارمحال و بختياري با نسبت 4 شاغلين قضايي به شعب فعال داراي بيشترين نسبت و استانهاي هرمزگان، مازندران، كرمانشاه، كردستان، قزوين و آذربايجان غربي با نسبت 2 داراي كمترين نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال ميباشند.
بررسي وضعيت تشكيلات نيروي انساني دادگاههاي عمومي بخش كل كشور
تعداد شعب مصوب دادگاههاي عمومي بخش 327 شعبه ميباشد كه از اين تعداد 286 شعبه معادل 87 درصد فعال ميباشد.
تعداد قضات شاغل در دادگاههاي عمومي بخش 399 نفر ميباشد كه ميانگين نسبت شاغلين قضايي به شعب فعال در كل دادگاههاي بخش كشور معادل 1 ميباشد. در اين رابطه استان مركزي با نسبت 3 نفر قاضي به ازاي هر شعبه فعال داراي بيشترين نسبت و استانهاي آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، ايلام، بوشهر، چهارمحال و بختياري، خراسان جنوبي، خراسان شمالي، خوزستان، زنجان، فارس، كرمان، كهگيلويه و بويراحمد، گيلان و همدان با نسبت 2 در رديف بعد قرار ميگيرند.
لازم به ذكر است كه بقيه استانها با نسبت 1 از اين نظر همسطح ميباشند.
بررسي وضعيت عملكرد دادگستريها:
در اين بخش وضعيت عملكرد دادسراها، دادگاههاي عمومي و انقلاب، دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان و دادگاههاي بخش به صورت مجزا ذكر ميشود.
در نگاه كلي (كشوري) مجموع پروندههاي وارده به شعب قضايي در سال 1387 معادل 6365633 فقره ميباشد كه نسبتهاي مهم اين رقم در مقايسه با شعب قضايي و قضات شاغل به ترتيب زير ميباشد:
نسبت وارده به قاضي در كل كشور معادل 935 فقره پرونده ميباشد. (معادل 78 فقره در هر ماه)
نسبت وارده به شعب مصوب در كل كشور معادل 785 فقره پرونده ميباشد. (معادل 65 فقره در هر ماه)
نسبت وارده به شعب فعال در كل كشور معادل 1140 فقره پرونده ميباشد. (معادل 95 فقره در هر ماه)
مجموع پروندههاي مختومه شعب قضايي در سال 1387 معادل 6449059 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي عمده آن عبارتند از:
- نسبت پروندههاي مختومه به قاضي: 948 فقره پرونده. (معادل 79 فقره در هر ماه)
- نسبت پروندههاي مختومه به شعب مصوب: 795 فقره پرونده. (معادل 66 فقره در هر ماه)
- نسبت پروندههاي مختومه به شعب فعال: 1155 فقره پرونده. (معادل 96 فقره در هر ماه)
بررسي وضعيت عملكرد دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور (حقوقي، جزايي، انقلاب، خانواده)
تعداد پروندههاي وارده به محاكم كل كشور معادل 2937861 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي مهم اين رقم در مقايسه با شعب قضايي قضات و شاغل به ترتيب عبارتند از:
نسبت وارده به قاضي در دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور: 1140 فقره پرونده
نسبت وارده به شعب مصوب در دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور: 900 فقره پرونده
نسبت وارده به شعب فعال در دادگاههاي عمومي و انقلاب سراسر كشور: 1321 فقره پرونده
مجموع پروندههاي مختومه در دادگاههاي عمومي و انقلاب كل كشور معادل 3014173 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي عمده آن عبارتند از:
نسبت پروندههاي مختومه به قاضي: 1170
نسبت پروندههاي مختومه [به] شعب مصوب: 923
نسبت پروندههاي مختومه به شعب فعال: 1355
بررسي وضعيت عملكرد دادسراهاي كل كشور
مجموع پروندههاي وارده به شعب دادسراها در سراسر كشور در سال 87 معادل 2536544 فقره پرونده ميباشد كه بر اساس بررسي وضعيت عملكرد دادسراها، استانهايي كه با توجه به ميانگين كشوري (906 فقره پرونده) بيشترين و كمترين تعداد پروندههاي وارده به هر قاضي شاغل را داشته عبارتند از:
استانهايي كه بيشترين تعداد پروندههاي وارده به قاضي را در شعب دادسرا دارا ميباشند:
استان فارس با ملاحظه ميانگين 1218 فقره پرونده به ازاي هر قاضي در سال
استان اصفهان با ملاحظه ميانگين 1205 فقره پرونده به ازاي هر قاضي در سال
استان قزوين با ملاحظه ميانگين 1142 فقره پرونده به ازاي هر قاضي در سال
ضمنا استانهاي گيلان، همدان، سمنان، كردستان، خراسان رضوي، اردبيل، تهران، آذربايجان شرقي و خوزستان تعداد پروندههاي وارده آنها به قاضي در دادسراي سراسر كشور بيش از ميانگين كشوري ميباشد.
استانهايي كه كمترين تعداد پروندههاي وارده به قاضي را در شعب دادسرا دارا ميباشند عبارتند از:
استان زنجان با ملاحظه ميانگين 543 فقره پرونده
استان كرمانشاه با ملاحظه ميانگين 622 فقره پرونده
استان گلستان با ملاحظه ميانگين 627 فقره پرونده
از مواردي كه در بخش عملكرد دادسراها مورد بررسي قرار گرفته است تعداد پروندههاي وارده به شعب فعال ميباشد كه ميانگين پروندههاي وارده به هر شعبه فعال دادسرا در كل كشور معادل 931 فقره پرونده ميباشد كه به ترتيب استانهايي كه بيشترين و كمترين وارده به شعب فعال را دارا ميباشند عبارتند از:
استانهاي داراي بيشترين وارده به شعب فعال در دادسرا:
استان اصفهان با نسبت 1196 فقره پرونده
استان فارس با نسبت 1152 فقره پرونده
استان قزوين با نسبت 1142 فقره پرونده
ضمنا استانهاي گيلان، تهران، همدان، كردستان و اردبيل نيز در مقايسه با ميانگين كشوري داراي بيشترين وارده نسبت به شعب فعال را دارا ميباشند.
استانهاي داراي كمترين وارده به شعب فعال در دادسرا:
استان كرمانشاه با نسبت 542 فقره پرونده
استان زنجان با نسبت 543 فقره پرونده
استان گلستان با نسبت 634 فقره پرونده
مجموع پروندههاي مختومه در شعب دادسراهاي كل كشور 2533925 فقره پرونده ميباشد.
كه از اين تعداد 943158 فقره پرونده در شعب بازپرسي و 1590767 فقره پرونده در شعب دادياري مختومه شده است. نسبتهاي مهم در مقايسه با تعداد پروندههاي مختومه در شعب دادسراهاي سراسر كشور (2533925 فقره) عبارتند از:
نسبت مختومه به قاضي: 905 فقره پرونده
نسبت مختومه به شعب مصوب: 628 فقره پرونده
نسبت مختومه به شعب فعال: 930 فقره پرونده
در اين رابطه استان فارس با ملاحظه ميانگين 1220 فقره پرونده بيشترين مختومه به قاضي و استان زنجان با ملاحظه ميانگين 534 فقره پرونده كمترين مختومه [نسبت] به قاضي را دارا ميباشند.
بررسي آمار موجود حاكي از اين است كه بيشترين نسبت مختومه به شعب فعال را استان اصفهان با نسبت 1179 فقره پرونده و كمترين مختومه نسبت به شعب فعال را استان زنجان با ملاحظه ميانگين 534 فقره پرونده دارا ميباشد.
بررسي وضعيت عملكرد دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استاني سراسر كشور:
مجموع پروندههاي وارده به دادگاه تجديدنظر كيفري استان معادل 526392 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي مهم در مقايسه با اين عدد عبارتند از:
نسبت پروندههاي وارده به قاضي: 510 فقره پرونده
نسبت پروندههاي وارده به شعب مصوب: 1079 فقره پرونده
نسبت پروندههاي وارده به شعب فعال: 1521 فقره پرونده
نسبت پروندههاي مختومه به قاضي: 507 فقره پرونده
نسبت پروندههاي مختومه به شعب مصوب: 1071 فقره پرونده
نسبت پروندههاي مختومه به شعب فعال: 1511 فقره پرونده
استانهاي داراي بيشترين [نسبت] وارده به قاضي در شعب دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان:
استان مازندران با ملاحظه ميانگين 886 فقره پرونده
استان فارس با ملاحظه ميانگين 791 فقره پرونده
استان گيلان با ملاحظه ميانگين 693 فقره پرونده
ضمنا استانهاي آذربايجان غربي با ملاحظه ميانگين 671 فقره پرونده، خراسان رضوي و كردستان 639 فقره پرونده نيز داراي بيشترين وارده [نسبت] به قاضي ميباشند.
استانهاي داراي كمترين وارده نسبت به قاضي در شعب دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان:
استان گلستان با ميانگين 157 فقره پرونده
استان سيستان و بلوچستان با ميانگين 279 فقره پرونده
استان زنجان با ميانگين 302 فقره پرونده
از موارد قابل توجه ديگر در اين بخش نسبت پروندههاي وارده به شعب فعال ميباشد كه در كل دادگاههاي تجديدنظر سراسر كشور نسبت پروندههاي وارده به شعب فعال 1521 فقره پرونده ميباشد كه استانهاي گيلان، خراسان رضوي و فارس به ترتيب با ميانگين 2079، 2008 و 1978 فقره پرونده بالاترين وارده به شعب فعال در دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان را دارا ميباشند و استانهاي گلستان با ميانگين 498، هرمزگان با ميانگين 756 و زنجان با ميانگين 819 فقره پرونده كمترين وارده به شعب فعال را دارا ميباشند.
مجموع پروندههاي مختومه در شعب دادگاههاي تجديدنظر و كيفري استان 522875 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي عمده آن عبارتند از:
نسبت پروندههاي مختومه به قاضي كه معادل 507 فقره پرونده ميباشد.
نسبت پروندههاي مختومه به شعب مصوب معادل 1071 فقره پرونده ميباشد.
نسبت پروندههاي مختومه به شعب فعال معادل 1511 فقره پرونده ميباشد.
بررسي وضعيت عملكرد دادگاههاي عمومي بخش
مجموع پروندههاي وارده به شعب قضايي دادگاههاي عمومي بخش در سال 1387 معادل 364836 فقره پرونده ميباشد كه نسبتهاي عمده آن در مقايسه با شعب فعال، مصوب قضات شاغل به ترتيب زير ميباشد:
نسبت وارده به قاضي: 914 فقره پرونده
نسبت وارده به شعب مصوب: 1116 فقره پرونده
نسبت وارده به شعب فعال: 1276 فقره پرونده
مجموع پروندههاي مختومه در شعب دادگاههاي عمومي بخش 378086 فقره پرونده ميباشد كه نسبت پروندههاي مختومه به هر قاضي معادل 948 فقره پرونده، نسبت مختومه به هر شعبه مصوب 1156 فقره و نسبت مختومه به هر شعبه فعال 1322 فقره پرونده ميباشد.
منبع: اداره كل پیگیری امور استانها و سازمانهای وابسته قوهقضائیه